Kanon lektur, co nowego?

Pyza nie jest jeszcze nawet w wieku przedszkolnym, ale już obserwuję uważnie co się dzieje w temacie polskiej edukacji. Pod różnymi kątami, ale ostatnio interesują mnie głównie możliwości nauki w czasie pobytu za granicą i edukacja domowa. Wynika to z naszego przemieszczania się tam i z powrotem, a mam nadzieję, że im Pyza będzie większa, tym przemieszczać będziemy się więcej. Staram się więc być na bieżąco, żeby za jakiś czas świadomie podjąć decyzję.

I tak natknęłam się na nowe podstawy progamowe dla szkoły podstawowej, a w nich na nowy kanon lektur, który, choć jeszcze ostatecznie nie zatwierdzony, wzbudza już nieco kontrowersji. Postanowiłam przyjrzeć się mu i ja. Oto on:

Klasa IV

Lektura obowiązkowa:
Jan Brzechwa – Akademia pana Kleksa
Janusz Christa – Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks)
René Goscinny, Jean-Jacques Sempé – Mikołajek (wybór opowiadań)
Adam Mickiewicz – Powrót taty, Pani Twardowska, Pan Tadeusz (opisy)
Joanna Olech – Dynastia Miziołków
Józef Wybicki – Mazurek Dąbrowskiego
Wybrane podania i legendy polskie
Wybrane baśnie polskie i europejskie, w tym:
Charles Perrault – Kopciuszek, Kot w butach, Sinobrody
    Aleksander Puszkin – Bajka o rybaku i rybce
    Jeanne Marie Leprince de Beaumont –Piękna i Bestia
Wybrane wiersze Władysława Bełzy, Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Joanny Kulmowej, Juliana Tuwima.

Lektura uzupełniająca:
Adam Bahdaj – Kapelusz za 100 tysięcy
Frances Hodgson Burnett – Tajemniczy ogród lub inna powieść
Janusz Korczak – Król Maciuś Pierwszy
Maria Kownacka, Zofia Malicka – Dzieci z Leszczynowej Górki
Selma Lagerlöf – Cudowna podróż
Sat-Okh – Biały mustang

Klasa V

Lektura obowiązkowa:
Clive Staples Lewis – Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa
Adam Mickiewicz – Pan Tadeusz (zwyczaje i obyczaje)
Ferenc Molnar – Chłopcy z Placu Broni
Bolesław Prus – Katarynka
Juliusz Słowacki – W pamiętniku Zofii Bobrówny
Seweryna Szmaglewska – Czarne Stopy
Wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz np. mity o: Prometeuszu, Syzyfie, Demeter i Korze, Dedalu i Ikarze, Heraklesie, Edypie, Tezeuszu i Ariadnie, Orfeuszu i Eurydyce
Biblia, powstanie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne
Wybrane wiersze Jana Twardowskiego, Leopolda Staffa, Anny Kamieńskiej, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza.

Lektura uzupełniająca:
Lewis Carroll – Alicja w Krainie Czarów
Andrzej Maleszka – Magiczne drzewo
Karol May – Winnetou
Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść
Edmund Niziurski – Sposób na Alcybiadesa
Bolesław Prus – Kamizelka
Henryk Sienkiewicz – Janko Muzykant
Mark Twain – Przygody Tomka Sawyera

Klasa VI 

Lektura obowiązkowa:
Antoni Czechow – Kameleon, Śmierć urzędnika
Rafał Kosik – Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi
Ignacy Krasicki, wybrane bajki
Adam Mickiewicz – Pan Tadeusz (polowanie oraz koncert Wojskiego)
John Ronald Reuel Tolkien – Hobbit, czyli tam i z powrotem
Henryk Sienkiewicz – W pustyni i w puszczy
Wybrane wiersze Juliusza Słowackiego, Adama Mickiewicza, Zbigniewa Herberta.

Lektura uzupełniająca:
Aleksander Dumas – Trzej muszkieterowie
Joseph Rudyard Kipling – Księga dżungli
Marcin Kozioł – Skrzynia Władcy Piorunów
Stanisław Lem – Cyberiada (fragmenty)
Kornel Makuszyński – wybrana powieść
Lucy Maud Montgomery – Ania z Zielonego Wzgórza
Alfred Szklarski – wybrana powieść
Katarzyna Zychla – Dziewczynka tańcząca z wiatrem

Klasa VII

Lektura obowiązkowa:
Charles Dickens – Opowieść wigilijna
Aleksander Fredro – Zemsta
Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII, VIII
Ignacy Krasicki – Żona modna
Adam Mickiewicz – Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, II część Dziadów, Pan Tadeusz (historia Polski)
Henryk Sienkiewicz – Quo vadis, Latarnik
Stefan Żeromski – Siłaczka
Wybrane wiersze Cypriana Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia, Jerzego Lieberta.

Lektura uzupełniająca:
Agatha Christie – wybrana powieść kryminalna
Ernest Hemingway – Stary człowiek i morze
Helena Keller – Widzieć przez trzy dni
Nancy H. Kleinbaum – Stowarzyszenie Umarłych Poetów
Beata Obertyńska – W domu niewoli (fragmenty)
Henryk Sienkiewicz – Krzyżacy
Melchior Wańkowicz – Ziele na kraterze (fragmenty)

Klasa VIII

Lektura obowiązkowa:
Aleksander Kamiński – Kamienie na szaniec
Adam Mickiewicz – Pan Tadeusz
Juliusz Słowacki – Balladyna
Antoine de Saint-Exupery – Mały Książę
Stefan Żeromski – Syzyfowe prace
Wybrane wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Wisławy Szymborskiej, Jarosława Marka Rymkiewicza, Stanisława Barańczaka.

Lektura uzupełniająca:
Bogdan Bartnikowski – Dzieciństwo w pasiakach
Miron Białoszewski – Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty)
Suzanne Collins – Igrzyska śmierci
Arkady Fiedler – Dywizjon 303
Jan Paweł II – Pamięć i tożsamość (fragmenty)
Karolina Lanckorońska – Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945 (fragmenty)
Nela Mała Reporterka – Nela na kole podbiegunowym
E.-E. Schmitt- Oskar i pani Róża

Dla pełniejszego obrazu wklejam też to, co proponowane jest dla młodszych dzieci. I tak dla nauczania wczesnoszkolnego, czyli klas I-III w podstawie programowej mamy następującą propozycję lektur do wspólnego i indywidualnego czytania:

H.Ch. Andersen – Baśnie (do wyboru)
C. Centkiewicz – Anaruk, chłopiec z Grenlandii
W. Cichoń – Cukierku, ty łobuzie!
A. Frączek – Rany Julek. O tym jak Julian Tuwim został poetą.
L. Kołakowski – Kto z was chiałby rozweselić pechowego nosorożca?
M. Kruger- Karolcia
A. Lindgren – Dzieci z Bullerbyn
H. Lofting – Doktor Dolittle i jego zwierzęta
B. Tylicka – O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśniach i legendach.
Ł. Wierzbicki – Afryka Kazika
Ł. Wierzbicki – Dziadek i niedźwiadek

Na pierwszy rzut oka nie wygląda to źle, mam wrażenie że wiecej jest książek typowo dla młodzieży niż w czasach, gdy ja chodziłam do podstawówki. Jednak dokładniejsze przyjrzenie się liście ujawniło kilka wpadek. Wydaje mi się, że „trochę” za dużo tu Pana Tadeusza – przewija się przez uparcie przez klasy IV-VIII. Powrót taty i Pani Twardowska Mickiewicza też mi jakoś nie bardzo pasują do 10-latków. (Na wypadek jakbyście nie pamiętali: Powrót tatyPani Twardowska).

W V klasie czeka na dzieciaki Słowacki:

Niechaj mię Zośka o wiersze nie prosi,

Bo kiedy Zośka do ojczyzny wróci,

To każdy kwiatek powie wiersze Zosi,

Każda jej gwiazdka piosenkę zanuci.

Nim kwiat przekwitnie, nim gwiazdeczka zleci,

Słuchaj – bo to są najlepsi poeci.

Gwiazdy błękitne, kwiateczki czerwone

Będą ci całe poemata składać.

Ja bym to samo powiedział, co one,

Bo ja się od nich nauczyłem gadać;

Bo tam, gdzie Ikwy srebrne fale płyną,

Byłem ja niegdyś, jak Zośka, dzieciną.

Dzisiaj daleko pojechałem w gości

I dalej mię los nieszczęśliwy goni.

Przywieź mi, Zośko, od tych gwiazd światłości,

Przywieź mi, Zośko, z tamtych kwiatów woni,

Bo mi zaprawdę odmłodnieć potrzeba.

Wróć mi więc z kraju taką – jakby z nieba.

13 marca 1844. Paryż.

 

W VI Czechow (?) i nieśmiertelne W pustyni i w puszczy, którego (mimo, że molem jestem od zawsze), nie dałam rady przeczytać wtedy kiedy powinnam (przeczytałam dopiero parę lat później, na głos, młodszej koleżance, która również nie była w stanie przez nie przebrnąć sama). VII klasa jawi się dosyć mrocznie i przygnębiająco, a w VIII jest niewiele lepiej. Piszę tu o lekturach obowiązkowych, bo uzupełniające ratują troszkę to wszystko. Pytanie na ile nauczyciele będą mieli czas i chęć te lektury uzupełniające wprowadzać? Jak znam życie będzie z tym słabo. A skoro już o lekturach uzupełniających mowa –  Nela na kole podbiegunowym (Nela Mała Reporterka) w ósmej klasie to trochę przestrzelony pomysł. To książka dla młodszych dzieci, powiedziałabym 9-10 letnich i możnaby ją wprowadzić zdecydowanie wcześniej.

Nie, nie jestem za czytaniem w szkole wyłącznie tekstów współczesnych, ale zadręczanie uczniów tymi samymi lekturami co 50 lat temu tylko dlatego, że „XY wielkim poetą/pisarzem był” nie wydaje mi się rozsądne. Zwłaszcza w podstawówce. Wiele z tych rzeczy można omówić w szkole średniej, a w szkole podstawowej zadbać raczej o rozwój kultury czytelniczej i zachęcić dzieciaki do czytania. Jakby tak w każdym półroczu, albo nawet roku szkolnym znalazła się jakaś pozycja współczesna, najlepiej część serii (taka jak Felix, Net i Nika w VI klasie), to może przynajmniej część uczniów postanowiła z własnej woli sięgnąć po pozostałe części i „wkręciła” w czytanie? A jakby tak pójść jeszcze dalej i klasyków omawiać na podstawie fragmentów, a na liście lektur obowiązkowych umieścić bestsellery dla dzieci i młodzieży, książki z których bohaterami dzieciaki mogłby się identyfikować, od których mogłyby się uczyć, a przede wszystkim których by rozumiały. Tyle jest przecież pięknych i mądrych książek na rynku!

Ostatecznie, jak zawsze, bardzo dużo będzie zależało od nauczycieli, dobry nauczyciel z pasją i wyobraźnią potrafi sprawić, że czytanie niemal czegokolwiek będzie przygodą i frajdą.  Wypalony i znudzony, odbębniający program zniechęci do obcowania nawet z najciekawszymi książkami. Może zmiany i reformy powinny pójść tym tropem i zadbać o kadrę?

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *